سود آنان به ظاهر بيشتر از تجار محلى بوده است « 1 » . آنان درهر صورت باعث نقصان عمومى پول بودند و سياست مالى دربار نيز آن را بدتر مىكرد ، چون در اواخر دوره صفوى دولت از پرداخت نقدينه خوددارى مىكرد و لذا مسكوكات در خزاين حكام متورم مىشد « 2 » . تجارت درون شهرى فقط براى بازرگانان عمده با سرمايه كلان سودمند بود ، چون در موقعيتى بودند كه مىتوانستند اجناس نفيس را خريدوفروش كنند و روابط ضرورى تجارى و به احتمال تشكيلات خاص خود را داشته باشند . تجار خرده‌پا كه يك چنين وسايلى را در اختيار خود نداشتند ، فقط به تجارت اجناس سودآور ، بخصوص محصولاتى كه در اطراف شهرها توليد مىشد ، مشغول بودند . عوارض زياد بومى آنان را از اقدام به حمل‌ونقل زمينى ، بازمىداشت : چون تنوع نرخهاى بالاى مناطق مختلف اجازه نمىداد تا آنان سودى به دست آورند . محترفه ، تجار خرده‌پا و ساير پيشه‌وران كه انواع خدمات را در اختيار داشتند در صنفهايى متشكل شده بودند . پطروشفسكى راجع به اصناف قرن هشتم / چهاردهم كه در دوره بعد نيز مطرح بودند ، در فصلى مشبع همه اطلاعات را ارائه داده است « 3 » . از اين رو ما در اينجا اطلاعات اضافى را درباره تشكيلات آنان در دوران صفوى ارائه مىدهيم . آنان كدخدايان ( كدخدا اصطلاحى بود كه در مورد رئيس يك محله هم به كار مىرفت ) خود را از ميان استادان انتخاب مىكردند و نقيب نيز به نوبهء خود آنان را تأييد مىكرد ( نقيب سردسته سادات شهر بود ) . پس از آن بود كه كلانتر نمايندگان را رسما نصب مىكرد . كلانتر مأمورى بود با وظايفى كه يادآور ماير ( Mayor ) اروپاى غربى است ؛ امّا او از سوى حكومت مركزى انتخاب مىشد و به اشراف شهر خود تعلق داشت . اين منصب موروثى هم بود و كلانتر در قرن هشتم / چهاردهم هنوز عنوان رئيس داشت . علاقه دولت را به اصناف مىتوان از نقشى دريافت كه آنها در زمينه ارزيابى ماليات براساس سود و يا بيگارى ( در اين مورد به بحث نظام مالياتى رجوع كنيد ) انجام مىدادند . در موارد ديگر اختيارات رؤساى اصناف تا حدودى محدود بود . بدون تجويز آنها كسى را ياراى گشايش مغازهء جديد نبود ؛ و افزون براين از وظايف آنها ارائه جدولهاى ماهانه به منظور تثبيت حداكثر نرخها به صاحب نسق بود ؛ صاحب نسق مأمورى بود كه وظيفه اصلى او نظارت بر نرخها و مشكلات و مسائل برخاسته از آن

--> ( 1 ) - شاردن ، جلد 4 ، ص 64 ؛ كمپفر ، صص 160 ، 178 ؛ مينورسكى ، تذكرة الملوك ، ص 19 . ( 2 ) - شاردن ، جلد 5 ، ص 430 ؛ كمپفر ، ص 96 ؛ دومان ، ص 193 ؛ شوستر - والسر ، Das Safawidische Persiens ، ص 39 ؛ مينورسكى ، تذكرة الملوك ، ص 182 به بعد ؛ رابينو ، مسكوكات ، مدالها و مهرها ، ص 6 . ( 3 ) - پطروشفسكى ، در CHI ، جلد 5 ، ص 509 ، 511 به بعد ؛ در مورد نقش اصناف در دوران صفوى نگاه كنيد به اشرف ، صص 111 به بعد .